Zmiany w programie czyste powietrze w 2025
Program Czyste Powietrze jest najpopularniejszym programem priorytetowym oferującym największe wsparcie pieniężne. Został uruchomiony we wrześniu 2018 roku i od tamtej pory bije rekordy pod względem ilości składanych wniosków, a liczba domów, która przeszła zieloną transformację wciąż rośnie.
Cel programu jest prosty: Poprawa jakości powietrza oraz zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych poprzez wymianę źródeł ciepła i poprawa efektywności energetycznej budynków mieszkalnych jednorodzinnych.
ZAMKNIĘCIE NABORU
Mimo dobrych wyników pod koniec 2024 roku nabór wniosków o dofinansowanie został wstrzymany z dnia na dzień, co nie obyło się bez echa wśród beneficjentów oraz wykonawców. Nagłe zatrzymanie programu wzbudziło wiele kontrowersji, zwłaszcza u Beneficjentów, którzy nie zdążyli złożyć swoich wniosków, a ponieśli już pierwsze koszta. Powstało wiele teorii na temat powodu zamknięcia naboru do programu priorytetowego. Jedni uważają, że to przez brak środków Fundusz podjął taką decyzję, drudzy zaś podejrzewali, że to ilość złożonych wniosków o dofinansowanie przyczyniła się do takich kroków.
Dowiedzieliśmy się jednak, że cały program wymaga reformy ze względu na liczne naruszenia zasad oraz nieuczciwe praktyki wykonawców jak i beneficjentów, dlatego możliwość składania wniosku o dofinansowanie musiała zostać wstrzymana. Skala naruszeń oscyluje w wysokości 600 mln złotych, co stanowi ogromną sumę.
Jak podają różne źródła nieprawidłowości dotyczą zawyżonych kwot, nieodpowiednim wykonaniu termomodernizacji, czy braku realizacji inwestycji pomimo wypłaconej zaliczki. Zdarzały się sytuacje, gdy wykonawca pobierał zaliczkę i znikał z rynku. A jak powszechnie wiadomo zgodnie z regulaminem naboru wniosków, to na Beneficjencie spoczywa odpowiedzialność za realizację zadań zgodnie z umową, co w razie niedopełnienia skutkuję oddaniem całości dofinansowania wraz z odsetkami. Jest to tylko kilka z przykładów naruszeń, a sprawę w dalszym ciągu bada prokuratura.
Nabór został wstrzymany, jednak wnioski o płatności końcowe w dalszym ciągu można składać, jednak w niektórych województwach czas oczekiwania na rozpatrzenie tych wniosków sięga nawet 9 miesięcy, to wręcz ekstremalnie długi czas oczekiwania na ocenę, do którego doliczyć trzeba czas samej wypłaty zobowiązania. Dla przypomnienia program priorytetowy Czyste Powietrze zgodnie z regulaminem naboru wniosków posiada instruktażowy zapis, informujący o tym, że Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej ma 30 dni od daty złożenia wniosku o płatność, na wypłatę w formie dotacji należności za przedsięwzięcia realizowane w ramach programu priorytetowego.
Dowiedzieliśmy się jednak, że cały program wymaga reformy ze względu na liczne naruszenia zasad oraz nieuczciwe praktyki wykonawców jak i beneficjentów, dlatego możliwość składania wniosku o dofinansowanie musiała zostać wstrzymana. Skala naruszeń oscyluje w wysokości 600 mln złotych, co stanowi ogromną sumę.
Jak podają różne źródła nieprawidłowości dotyczą zawyżonych kwot, nieodpowiednim wykonaniu termomodernizacji, czy braku realizacji inwestycji pomimo wypłaconej zaliczki. Zdarzały się sytuacje, gdy wykonawca pobierał zaliczkę i znikał z rynku. A jak powszechnie wiadomo zgodnie z regulaminem naboru wniosków, to na Beneficjencie spoczywa odpowiedzialność za realizację zadań zgodnie z umową, co w razie niedopełnienia skutkuję oddaniem całości dofinansowania wraz z odsetkami. Jest to tylko kilka z przykładów naruszeń, a sprawę w dalszym ciągu bada prokuratura.
WIELKI POWRÓT
W ostatnim czasie przed całkowitym zamknięciem naboru wniosków o dofinansowanie, można było zauważyć poruszenie wśród społeczności Czystego Powietrza. Mianowicie rozchodziło się, o maksymalnie wydłużone terminy rozpatrywania wniosków, brak wypłaty zaliczek oraz wypłat końcowych, co sprawnie uniemożliwiało realizację inwestycji. Samo rozpatrzenie i ocena wniosku o dofinansowanie potrafiło trwać od 3 do 6 miesięcy zdarzały się sytuacje, gdzie trwało to jeszcze dłużej, co sprawnie skracało czas na wykonanie całości inwestycji założonego w umowie.
Po długich 4 miesiącach oczekiwania, dostaliśmy wyczekiwaną nową wersję programu priorytetowego Czyste Powietrze. Oficjalne rozpoczęcie programu miało miejsce 31 marca 2025 o godz. 12:00. Nowy regulamin jasno wskazuje na znaczące zmiany, które mają pomóc Beneficjentom programu w realizacji ekologicznych celi. Przyjrzyjmy się zatem co nowego w programie Czyste Powietrze. Program wraca z nowym finansowaniem, NFOŚiGW dysponuje budżetem Krajowego Planu Odbudowy (KPO)- 13,9 mld zł oraz środkami z Funduszy Europejskich na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko (FEnIKS)- 7,9 mld zł. Nowy nabór wniosków finansowany jest ze środków Funduszu Modernizacyjnego- 10 mld zł. Jak podaje Fundusz są to bezzwrotne dotacje. Dzięki pozyskanym funduszom program został przedłużony do 2032 roku, a do 2030 roku, przyjmowane będą wnioski o dotację.
NAJWAŻNIEJSZE ZMIANY PROGRAMU CZYSTE POWIETRZE
1. BRAK DOTACJI DLA MIKROINSTALACJI FOTOWOLTAICZNEJ
Jedna z najbardziej szokujących zmian dla beneficjentów uprawnionych do dotacji. W ramach programu w nowej edycji, w kosztach kwalifikowanych nie ujrzymy mikroinstalacji fotowoltaicznej oraz kotłów gazowych jako kosztów kwalifikowanych ze środków programu. Nowe zmiany kładą nacisk wyłącznie na poprawę efektywności energetycznej budynków oraz wymianę źródła ciepła, a wsparcie dla mikroinstalacji fotowoltaicznej zostawiają programowi MÓJ PRĄD. Brak dotacji na kotły wynika z faktu, iż Unia Europejska zakazała finansowania źródeł ciepła zasilanych paliwami kopalnymi.
Przed zamknięciem naboru Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oferował wsparcie mikroinstalacji fotowoltaicznych, do 15 000 zł, a dla kotłów gazowych do 18 500 zł., w formie dotacji w ramach najwyższego poziomu dofinansowania.
2. obowiązkowy audyt energetyczy i świadectwo charakterystyki eneregtycznej
Od teraz by uzyskać dofinansowanie każda inwestycja obowiązkowo będzie musiała mieć przeprowadzony audyt energetyczny z dokumentem podsumowujący ocenę energetyczną wraz z wizją lokalną przed rozpoczęciem inwestycji, ma to przyczynić się do znaczącego obniżenia kosztów ogrzewania i redukcji emisji gazów cieplarnianych oraz zanieczyszczeń. Wykonanie audytu przed inwestycją pozwoli ustalić jakie prace muszą zostać wykonane, aby uzyskać jak najlepszy współczynnik zapotrzebowania na energię użytkową.
Po zakończonej inwestycji kolejnym obowiązkowym dokumentem jest Świadectwo Charakterystyki Energetycznej, jest to dokument poświadczający, że termomodernizacja przyniosła oczekiwane skutki, a wymagany wskaźnik zapotrzebowania na energię użytkową został osiągnięty.
Zdarzały się sytuację, gdzie w domu z nie ocieplonymi ścianami, dachem i starymi oknami niespełniającymi wymagań, nieuczciwi wykonawcy montowali pompy ciepła kilkukrotnie przewymiarowane, co wiązało się z ogromnymi kosztami ogrzewania. Program wychodząc na przeciw nieuczciwym wykonawcą i beneficjentom wprowadził te istotne zmiany.
Program przewidział wsparcie dla wykonania tych dokumentów łącznie w kwocie 1600 zł w najwyższym progu dofinansowania.
Wymagane dokumenty muszą zostać wykonane przez osoby wpisane do rejestru osób uprawnionych.
Przed zamknięciem naboru Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oferował wsparcie mikroinstalacji fotowoltaicznych, do 15 000 zł w formie dotacji w ramach najwyższego poziomu dofinansowania.
Brak mikroinstalacji fotowoltaicznej w programie, który udzielał największe wsparcie finansowe jeśli chodzi o samą instalację jest odważnym posunięciem ze strony funduszu.
3. WSKAŹNIK ZAPOTRZEBOWANIA NA ENERGIĘ UŻYTKOWĄ
Aktualnie warunkiem uzyskania dofinansowania jest zmniejszenie wskaźnika zapotrzebowania na energię użytkową. To od niego zależeć będzie rodzaj przedsięwzięć realizowanych w budynkach mieszkalnych.
4. AKTUALIZACJA LISTY ZUM
Od 2025 r, lista obejmuje tylko urządzenia spełniające parametry techniczne potwierdzone w akredytowanych laboratoriach na terenie UE. Ma to na celu zapewnienie beneficjentów wnioskujących o wymianę źródeł ciepła, że wszystkie wspierane urządzenia są efektywne i spełniają standardy jakości jednocześnie eliminując źródła ciepła na paliwo kopalne.
Listę zielonych urządzeń na bieżąco możecie kontrolować pod adresem https://lista-zum.ios.edu.pl/
W przypadku zakupu pomp ciepła, które widniały na liście ZUM w momencie zamknięcia programu możliwe będzie zwrot kosztów zakupu pompy ciepła jeśli zakup został zrobiony przed 31 grudnia 2024 r.
5. MAKSYMALNE KWOTY DOTACJI
Fundusz opracował listę maksymalnych cen kosztów kwalifikowanych do dofinansowania.. Ma to zapobiegać zawyżaniu kosztów inwestycji przez wykonawców, finansowaniu kosztów niekwalifikowanych oraz ma to wpłynąć na łatwość i szybkość rozpatrywania wniosku o dofinansowanie.
6. PREFINANSOWANIE WYPŁACANE NA KONTO BENEFICJENTA LUB WYKONAWCY
Nastąpiła zmiana w prefinansowaniu zaliczka wynosić będzie do 35% kosztów inwestycji, a nie jak dotychczas 50%. Ma to na celu wyeliminowanie nieuczciwych wykonawców, którzy po uzyskaniu zaliczki znikali z rynku.
7. KONKRETNE WYMAGANIA W SPRAWIE WŁAŚCICIELI NIERUCHOMOŚCI
Z powodu licznych nadużyć warunkiem koniecznym w ramach każdego poziomu dofinansowania, jest wymóg, aby osoba fizyczna będąca beneficjentem programu, musi posiadać ustalone prawo własności do budynku/ lokalu mieszkalnego przez okres minimum 3 lat, nie dotyczy to sytuacji, w której osoba fizyczna uzyskała ustalone prawo własności poprzez dziedziczenie budynku/ lokalu mieszkalnego w spadku. Dofinansowanie przysługiwać będzie na jeden budynek/ lokal mieszkalny, to koniec z dotacjami na kilka nieruchomości.
8. OPERATORZY WNIOSKÓW
Operatorzy programu będą aniołami stróżami beneficjentów chętnych do skorzystania z źródła finansowania w najwyższym oraz podwyższonym poziomie dofinansowania wraz z prefinansowaniem. W każdej gminie, która zgłosi się do naboru, bankach, które mają podpisane umowy w ramach programu priorytetowego, złożysz wniosek z pomocą operatora. Jeżeli gmina nie zgłosi chęci udziału, wtedy operatorem staje się Wojewódzki Fundusz Środowiska i Gospodarki Wodnej. Operatorzy, którzy wraz z instrukcją wypełniania wniosków o dotację, pomogą uniknąć błędów stanowiących spory problem, który wydłużał czas pracy i rozpatrywanie wniosku o dofinansowanie oraz będą chronić przed nieuczciwymi praktykami.. Narodowy Fundusz Środowiska i Gospodarki Wodnej, przyznaje, że wiele z składanych wniosków posiada liczne błędy już na etapie pierwszej weryfikacji.
9. LISTA WYKONAWCÓW I AUDYTORÓW
NFOŚiGW stale pracuje nad powstanie listy potwierdzonych przez Fundusz wykonawców i audytorów do programu Czyste Powietrze. Lista ta, ma pomóc Beneficjentom w podejmowaniu odpowiednich decyzji pod względem powierzania inwestycji wykonawcom, jest to swego rodzaju wyróżnienie wśród setek wykonawców, którzy wykonują inwestycje na rzecz programu priorytetowego. Beneficjenci programu nie muszą z niej korzystać, jednak Fundusz zastrzega, że robią to oni na własne ryzyko. Do tej pory ważnym wymaganiem zgodnym z regulaminem naboru wniosków o dofinansowanie w Programie Czyste Powietrze jest zapis, że aby móc być wykonawcą w ramach programu trzeba działać na rynku usług budowlanych, remontowych lub montażowych minimum 1 rok oraz posiadać stosowne doświadczenie z co najmniej 15 inwestycji dla Beneficjentów programu Czyste Powietrze.
10. ZMIANY PROGÓW DOCHODOWYCH
Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej wprowadził zmiany w progach dochodowych oraz formach przydzielania dofinansowania.
Aby uzyskać podstawowy poziom dofinansowania do 40%, musimy wykazać, że nasze dochody nie przekroczyły 135 000 zł na rok.
Podwyższony poziom dofinansowania do 70%
- 2250 zł/ osobę w gospodarstwie wieloosobowym
- 3150 zł w gospodarstwie jednoosobowym
- roczny przychód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej- maksymalnie czterdziestokrotność kwoty minimalnego wynagrodzenia.
Najwyższy poziom dofinansowania do 100%
- 1300 zł/osobę w gospodarstwie wieloosobowym
- 1800 zł w gospodarstwie jednoosobowym
- lub otrzymywanie zasiłków (stały, okresowy, rodzinny, specjalny opiekuńczy)
- roczny przychód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej- maksymalnie czterdziestokrotność kwoty minimalnego wynagrodzenia.
- zapotrzebowanie na energię użytkową do ogrzewania budynku powyżej 140 kWh/(m2*rok).
W nowej reformie programu nie tylko dochód decyduje o najwyższej formie dofinansowania, wprowadzono tę zmianę, aby wspierać najuboższych energetycznie w walce z rachunkami grozy.
W rozumieniu programu Czyste Powietrze w gospodarstwie jednoosobowym brany pod uwagę jest przeciętny miesięczny dochód jednego członka gospodarstwa domowego, inaczej wygląda to w przypadku pozostania w związku małżeńskim, w rozumieniu programu pozostawanie w związku małżeńskim oznacza zawsze prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego przez małżonków.
Jak wspominaliśmy wyżej, obligatoryjnym wymaganiem w przypadku złożenia wniosku o dofinansowanie, jest potwierdzenia posiadania prawa do własności nieruchomości przez okres minimum 3 lat w przypadku podwyższonego i najwyższego poziomu dofinansowania.
TERMINY
Fundusz wprowadził istotną zmianę w terminach rozpatrywania wniosków
- 60 dni – czas rozpatrywania wniosku o dofinansowanie
- 60 dni – czas rozpatrywania wniosku o płatność.
Zmienił się również maksymalny czas realizacji przedsięwzięcia który wynosi:
- 24 miesiące od daty złożenia wniosku o dotację oraz dotację z prefinansowaniem.
PODSUMOWANIE
Wiele poważnych zmian i wielki powrót Czystego Powietrza, to niewątpliwie najgorętszy temat tej wiosny. Czy przyniesie to oczekiwany wynik? Czy zapobiegnie to nieuczciwym praktykom wykonawców i beneficjentów? A może nowe warunki przyznawania dotacji sprawią, że nie będzie to już tak popularny program? To wszystko okaże się z czasem. Jeśli jesteś zainteresowany dotacją z programu Czyste Powietrze, skontaktuj się z nami a wspólnie zadbamy o Twój komfort ekologiczny i skutecznie obniżymy Twoje rachunki za prąd.
